strona główna

biblia online słownik postaci biblijnych słownik terminów biblijnych słownik miejsc biblijnych theophilos Jezus.pl zakupy online pomoc

Jakie jest znaczenie Biblii

Jakie jest znaczenie Biblii?

 

Aby Biblia stała się nam użyteczna, powinniśmy zadać również i to py­tanie. Odpowiedzi nie są już tak jed­noznaczne - częściowo ze względu na naturę pytania, a w zasadzie dwóch pytań: jakie było znaczenie Biblii wówczas, gdy powstała? i jakie jest jej znaczenie dzisiaj? W teorii krytycy biblijni starali się te pytania oddzielać. Nie jest to jednak takie łatwe, gdyż często współczesne rozumienie Biblii uniemożliwia nam dotarcie do sposobu pojmowania jej w oryginalnym kontekście. Tak więc tak zwana "krytyka wyższa" jest znacznie bardziej subiektywna niż "krytyka niższa".

 

Niemniej jednak pytania te są ważne i jeśli chcemy podejść właś­ciwie do przesłania biblijnego, nie można ich ignorować.

 

Każda część Biblii jest dzisiaj dla nas częścią obcej kultury. Współ­cześni ludzie nie są tacy sami, jak starożytni Grecy czy Rzymianie ­nie mówiąc o Kananejczykach czy Egipcjanach! Sposób, w jaki myś­leli i pisali, wymaga interpretacji i przeformułowania, jeśli treść pism wywrzeć ma na nas ten sam wpływ.

 

Weźmy na przykład najwcześ­niejsze wyznanie chrześcijan: "Je­zus jest Panem". We współczesnej kulturze brytyjskiej stwierdzenie to wydawałoby się oznaczać, że Je­zus był członkiem rodziny arysto­kratycznej (ang. Lord). A przecież nic nie mogłoby bardziej mijać się z prawdą. Zatem co jest prawdą?

 

Dla Rzymian i Greków w pierw­szym wieku chrześcijaństwa stwier­dzenie "Jezus jest Panem" mogło oznaczać, że był bóstwem czczo­nym w ezoterycznych religiach ­takim jak Izis czy Serapis.

 

Z kolei dla Żydów słowo "Pan" (greckie kyrios) było imieniem jedy­nego prawdziwego Boga Starego Testamentu (Jahwe). Zatem stwier­dzenie "Jezus jest Panem" w tym kontekście miało zdecydowanie inne konotacje.

 

Jak zatem stwierdzenie "Jezus jest Panem" odczytać? Słowa muszą zostać umieszczone we właściwej historycznej i kulturowej perspek­tywie - i to jest zadanie "krytyki wyższej".


 

Musimy też pamiętać, że Biblia nie jest tylko jedną księgą, lecz całą kolekcją ksiąg. Ponadto Stary Testa­ment jest archiwum narodowym i je­go części różnie wykorzystywano w różnym czasie.

 

W Księdze Psalmów znajduje się wiele wzmianek o królu, który spra­wuje rządy jako namiestnik Boga w Jerozolimie. Przed wygnaniem Psalmy były hymnami śpiewanymi w czasie obrzędów w Świątyni. Póź­niej, kiedy monarchia upadła, rozu­miano je inaczej. Nawet w samej Biblii widzimy różnice w interpretacji Psalmów.

 

To samo zjawisko obecne jest w Nowym Testamencie, chociaż w krótszym okresie. Ewangelie informują nas o nauczaniu i życiu Jezusa. Były one jednak także częścią nauk pierwotnych Kościołów chrześcijańskich - i niekoniecznie znaczenie Ewangelii w życiu Koś­cioła było identyczne ze znacze­niem Ewangelii w Galilei w czasach Jezusa.

 

Tym samym przypowieści o zagi­nionej owcy przypisywano dwa zna­czenia: odnoszono ją do pracy ewan­gelisty, który idzie do tych, którzy nie znają jeszcze Boga (tk 15,1-7), lub do pracy duszpasterza troszczącego się o tych, którzy już są wyznawcami Jezusa (Mt 18,10-14).

 

 

ŹRÓDŁA

 

Krytyka biblijna jest zdania, że w procesie zrozumienia Biblii istot­ne jest również postawienie pytania, skąd Biblia pochodzi. Jak napisano jej księgi? Kto je spisał i dlaczego? Wiedzieć, co robi autor, to oczywiś­cie nie to samo co rozumieć, co chce powiedzieć. Jeśli jednak wie­my, jak podchodził do materiału, mamy większe szanse poznania, dokąd zmierzał.

 

Autor współczesny - zwłaszcza historyk albo biograf - może użyć kilku źródeł, które podda reinterpre­tacji i wcieli do własnego dzieła. Tak samo postępowali autorzy biblijni. Zdecydowane potwierdzenie takiego właśnie sposobu postępowania znaj­dziemy u Łukasza (Łk 1,1-4). Stary Testament także zawiera wiele przy­kładów odniesień do źródeł, które zostały wykorzystane (Joz 10,13; 1 Krl 11,41; 1 Krl 14,19 itd.).

 

Próba zidentyfikowania tych źródeł to praca krytyków źródłowych. W ro­ku 1924 B. H. Streeter podał teorię wyjaśniającą sposób, w jaki zostały napisane pierwsze trzy Ewangelie. Teorię tę wielu uznaje i dzisiaj. Stre­eter stwierdził, że Mateusz i Łukasz skopiowali Ewangelię Marka nie­mal słowo w słowo, uzupełniając ją wyborem z innych źródeł, m.in. zawierających nauki Jezusa. Obecnie czytając Ewangelię według św. Marka, możemy sprawdzić czy i jak Mateusz i Łukasz z niej korzystali.

 

Praca innych krytyków źródłowych okazała się mniej trwała, jak np. Ju­liusa Wellhausena (1844-1918), który argumentował, że pierwszych pięć ksiąg Starego Testamentu pow­stało po złożeniu materiału z czte­rech różnych źródeł: 1. 950-850 przed Chr., 2. 850-750 przed Chr., 3. 621 przed Chr. i 4. 450 przed Chr. Autor każdego z nich miał być jako­by bardziej wykształcony w teologii i etyce od swego poprzednika. Wellhausen sądził, że autor Pięcio­księgu - od Księgi Rodzaju po Księ­gę Powtórzonego Prawa - "pracował głównie przy użyciu nożyczek i kleju" łącząc różne fragmenty z rozmaitych dokumentów, aby powstała z tego spójna całość.

 

Późniejsza wiedza na temat staro­żytnego sposobu pisania i generalne odrzucenie idei, że historia ludzka to przejście od dzikości poprzez barba­rzyństwo do cywilizacji, stawiają przed teorią Wellhausena, odnośnie powstania Starego Testamentu, wiele znaków zapytania. Jednak większość krytyków biblijnych zgadza się, iż po­szukiwanie źródeł wielu ksiąg biblij­nych jest pożyteczne dla pełniej­szego zrozumienia ich przesłania.

 

 

KONTEKSTY

 

Niektóre z ksiąg biblijnych istniały w formie ustnej na długo przed tym, zanim zostały spisane. Wielu więc krytyków próbowało badać owe ustne formy.

 

Krytyka form wychodzi z zafoże­nia, że forma literacka danego dzieła starożytnego może nam wskazać na sposób, w jaki było ono używane. Ostrożne zastosowanie tej myśli przez Hermanna Gunkela i innych rzuciło cenne światło na sposób użycia Psalmów w kulcie Izraela, zaś Rudolf Bultmann, Martin Dibelius i inni pomogli nam zrozumieć, jak używano przypowieści ewangelicz­nych w pierwszych wspólnotach chrześcijańskich.

 

Podejściu temu towarzyszył nie­rzadko skrajny sceptycyzm co do historycznej wartości niektórych części Biblii. Nie był to jednak wynik badań form krytycznych - lecz raczej produkt uboczny, wynikający z teolo­gicznej pozycji zajmowanej przez niektórych badaczy stosujących tę metodę.

 

 

AUTORZY

 

Żaden z autorów Biblii nie ograniczał się jedynie do zapisywania materiału otrzymanego od innych. Wszyscy interpretowali swój materiał, wyjaś­niając jego znaczenie czytelnikom. Tak jak wszyscy pisarze, autorzy biblijni pisali z własnej perspektywy, a sposób, w jaki opowiadają nam swoje historie, często tę perspektywę nam odsłania. Współczesne badania nad opisanymi powyżej zagadnieniami nazwano krytyką redakcji.

 

Studia nad Ewangeliami, ukazują różnice pomiędzy opisami zawartymi w tekście a możliwymi do uzyskania z nich faktów z życia i nauczania Jezusa. Poniekąd tłumaczą one różnorodność pierwotnych Kościołów. Ten sam problem może dotyczy i Starego Testamentu, zwłaszcza ksiąg historycznych i przesłania proroków.

 

Krytyka biblijna towarzyszy nam już od paru wieków i nie ma wątpliwości, że w cenny sposób przyczynia się do pogłębienia naszego rozumienia Biblii i jej przesłania. Większość prac z tej dziedziny jest staranna - wymagała niemałego wysiłku. Było jednak i tutaj wiele błędnych tropów i ślepych uliczek Krytyka biblijna pozostaje jednak podstawowym narzędziem w ukazywaniu treści Biblii. Bez względu na to, czy godzimy się z ciągle zmieniającymi się teoriami ekspertów, czy nie, każdy współczesny czytelnik może się z tych prac w się dowiedzieć. Znalezienie autentycznych odpowiedzi na pytania stawiane przez krytykę biblijną pomoże nam pełniej odnieść lek­turę Biblii do naszego doświad­czenia życiowego.

 

 

Opracował Piotr Wasilewski, na podstawie "Encyklopedia Biblii" (C) 1997 Świat Książki, ISBN 83-7129-600-2


Copyright © 1999-2006 Digital Gospel. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Kolokację serwera oraz łącze zapewniają Śląskie Sieci Światłowodowe.